Κυπριακό Λεξικό › Πώς διαβάζεται
Πώς διαβάζεται
Οι ήχοι της κυπριακής που δεν έχει η κοινή νεοελληνική, και πώς γράφονται. Δοκιμαστική έκδοση: τα παραδείγματα ελέγχονται ακόμα με τα πρωτότυπα.
1 Τα διπλά σύμφωνα προφέρονται διπλά
Η κυπριακή κρατά στην προφορά τα διπλά σύμφωνα της αρχαίας ελληνικής, που λέγονται γεμινάτα. Το σύμφωνο κρατιέται περισσότερο, και κάποιες φορές διπλασιάζεται ακόμη και εκεί όπου η λέξη είχε απλό σύμφωνο.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| πρόγραμμαν [prόγramman] | πρόγραμμα | programme |
| πολύν [pοllín] | πολύ | much, a lot |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection α. Φωνητική-φωνολογία
2 Τα διπλά είναι πιο μακριά
Ένα διπλό σύμφωνο διαρκεί περίπου μιάμιση έως δύο φορές περισσότερο από ένα απλό. Τα διπλά εμφανίζονται στην αρχή της λέξης και ανάμεσα σε φωνήεντα, και η διαφορά μπορεί να αλλάξει τη σημασία.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| [ʝaʝːa] | glasses | |
| [ʝaʝa] | grandma |
Πηγή: Arvaniti, A. (2010). A (brief) overview of the phonetics and phonology of Cypriot Greek. In A. Voskos, D. Goutsos and A. Mozer (eds), The Greek Language in Cyprus from Antiquity to Today, pp. 107 to 124. Athens: University of Athens. Page numbers below refer to the Radboud repository PDF., Section 4, p. 4 (length and position); minimal pair on p. 10
3 Τα κκ, ππ, ττ με φύσημα
Τα διπλά κκ, ππ και ττ προφέρονται με ένα δυνατό φύσημα αέρα μετά, που λέγεται δασύτητα. Το ίδιο ισχύει και σε λέξεις όπως το «ποτέ», που γράφεται με ένα τ.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| κόκκαλον [kόkhalon] | κόκαλο | bone |
| ποτέ [potthé] | ποτέ | never |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection α. Φωνητική-φωνολογία
4 Κ και χ πριν από ε και ι
Πριν από τους ήχους ε και ι, το κ γίνεται ήχος σαν το αγγλικό ch στο church και το χ γίνεται ήχος σαν το αγγλικό sh στο ship. Αυτό λέγεται ουράνωση.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| κερί [t∫erí] | κερί | candle |
| και [t∫e] | και | and |
| χέριν [∫érin] | χέρι | hand |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection α. Φωνητική-φωνολογία
5 Ήχοι που δεν έχει η κοινή
Η κυπριακή έχει μια ομάδα ήχων που η κοινή νεοελληνική δεν έχει: ήχους σαν τα αγγλικά ch, j, sh και το s στο measure. Ορισμένοι από αυτούς υπάρχουν και σε διπλή, μακρύτερη μορφή.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| [kutʃːin] | lima bean | |
| [aʃːin] | flask |
Πηγή: Arvaniti, A. (2010). A (brief) overview of the phonetics and phonology of Cypriot Greek. In A. Voskos, D. Goutsos and A. Mozer (eds), The Greek Language in Cyprus from Antiquity to Today, pp. 107 to 124. Athens: University of Athens. Page numbers below refer to the Radboud repository PDF., Section 3, pp. 3 to 4 and Table 1; examples p. 15
6 Πώς γράφεται ο ήχος sh
Δεν υπάρχει καθιερωμένη ορθογραφία για την κυπριακή. Έχουν όμως διαμορφωθεί κάποιες χαλαρές συμβάσεις που βασίζονται στην ιστορική ορθογραφία και προσθέτουν νέους συνδυασμούς γραμμάτων, όπως σι για τον ήχο sh.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| σι | the sh sound [ʃ] |
Πηγή: Arvaniti, A. (1999). Cypriot Greek. Journal of the International Phonetic Association, Illustrations of the IPA., Opening section of the article (paragraph on orthography)
7 Γιατί οι λέξεις έχουν και IPA
Επειδή δεν υπάρχει τυποποιημένη ορθογραφία, η ίδια λέξη μπορεί να γράφεται με διαφορετικούς τρόπους. Γι’ αυτό τα κυπριακά λεξικά δίνουν την προφορά χωριστά, με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (IPA), ένα σύστημα συμβόλων για κάθε ήχο.
Πηγή: Themistocleous, C., Katsoyannou, M., Armosti, S. and Christodoulou, K. (2012). Cypriot Greek lexicography: An online lexical database. Proceedings of the 15th EURALEX International Congress, Oslo, pp. 889 to 891., p. 890, Section 3, items 4 and 6
8 Το γ ανάμεσα σε φωνήεντα χάνεται
Όταν το γ βρίσκεται ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, μπορεί να μην προφέρεται καθόλου.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| [éfia] | έφυγα | I left |
| [epía] | πήγα | I went |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection α. Φωνητική-φωνολογία
9 Το τελικό ν
Η κυπριακή κρατά το ν στο τέλος των λέξεων και το προσθέτει ακόμη και εκεί όπου ιστορικά δεν υπήρχε. Γι’ αυτό ουσιαστικά όπως «βουνόν» και «πρόγραμμαν» τελειώνουν σε ν.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| βουνόν [vunόn] | βουνό | mountain |
| γεμάτον [jemáton] | γεμάτο | full |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection α. Φωνητική-φωνολογία
10 Το τελικό ν κολλά στην επόμενη λέξη
Όταν μια λέξη τελειώνει σε ν και η επόμενη αρχίζει με σύμφωνο όπως λ, το ν αφομοιώνεται και δημιουργεί διπλό σύμφωνο. Πριν από π, τ, κ το ν μένει, αλλά το επόμενο σύμφωνο γίνεται ηχηρό, όπως όταν το κ ακούγεται σαν γκ.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| [tolːoɣon] | τον λόγο | the reason (object form) |
| [toɲɟirio] | τον κύριο | the gentleman (object form) |
Πηγή: Arvaniti, A. (2010). A (brief) overview of the phonetics and phonology of Cypriot Greek. In A. Voskos, D. Goutsos and A. Mozer (eds), The Greek Language in Cyprus from Antiquity to Today, pp. 107 to 124. Athens: University of Athens. Page numbers below refer to the Radboud repository PDF., Section 5, p. 8 (assimilation) and p. 14 (stop after nasal)
11 Ο μέλλοντας με το έννα
Για τον μέλλοντα η κυπριακή χρησιμοποιεί το μόριο «έννα» εκεί που η κοινή νεοελληνική χρησιμοποιεί το «θα».
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| έννα πάω | θα πάω | I will go |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection β. Μορφολογία
12 Η αύξηση στον αόριστο
Ο παρελθοντικός χρόνος δηλώνεται εν μέρει με ένα ε στην αρχή του ρήματος, που λέγεται αύξηση. Η κυπριακή χρησιμοποιεί την αύξηση ελεύθερα και τακτικά.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| É- fa -e(n) | He ate. |
Πηγή: Pavlou, N. (2018). Morphosyntactic Dependencies and Verb Movement in Cypriot Greek. PhD dissertation, University of Chicago., Section 1.2.1 (statement on the augment); example (33a), Section 2.2.1
13 Είντα: «τι»
Η λέξη «είντα» σημαίνει «τι» και προφέρεται ίντα.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| είντα [índa] | τι | what |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection δ. Λεξιλόγιο
14 Ρήματα σε ίσκω
Ορισμένα ρήματα τελειώνουν σε ίσκω, εκεί που η κοινή νεοελληνική έχει άλλη κατάληξη ή άλλη λέξη.
| Κυπριακά | Κοινή νεοελληνική | Αγγλικά |
|---|---|---|
| φανίσκω | υφαίνω | I weave |
| μιαλινίσκω | μεγαλώνω | I grow, I get bigger |
Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection β. Μορφολογία