Κυπριακό Λεξικό › Πώς δουλεύει η κυπριακή

Πώς δουλεύει η κυπριακή

Δέκα σύντομες σημειώσεις για τη γραμματική της κυπριακής, με παραδείγματα από τις πηγές. Δοκιμαστική έκδοση: τα παραδείγματα ελέγχονται ακόμα με τα πρωτότυπα.

1 Οι μικρές αντωνυμίες μπαίνουν μετά το ρήμα

Οι μικρές άτονες αντωνυμίες, όπως το «του» και το «το», λέγονται κλιτικά. Στην κυπριακή μπαίνουν μετά το ρήμα, ενώ στην κοινή νεοελληνική μπαίνουν πριν από αυτό.

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
λαλεί του	του λέει	she or he tells him
γράφει το	το γράφει	she or he writes it

Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection γ. Σύνταξη

2 Το ρήμα «είμαι»: έναι και ένι

Εκεί που η κοινή νεοελληνική λέει «είναι», η κυπριακή χρησιμοποιεί τους τύπους «έναι» και «ένι».

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
έναι	είναι	is, are
ένι	είναι	is, are

Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection β. Μορφολογία

3 «Υπάρχει» με το ρήμα «έχει»

Για να πει ότι κάτι υπάρχει, η κυπριακή μπορεί να χρησιμοποιήσει το ρήμα «έχει» (η Pavlou το γράφει ESi), όπου θα περίμενε κανείς το «είναι». Για να πει πού βρίσκεται κάτι, χρησιμοποιεί μόνο το en (είναι).

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
ESi enan xartaeton sto armari		There is a kite in the closet.
O xartaetos en sto armari		The kite is in the closet.

Πηγή: Pavlou, N. (2018). Morphosyntactic Dependencies and Verb Movement in Cypriot Greek. PhD dissertation, University of Chicago., Section 2.2, examples (22a) and (22c), with the discussion that follows Table 2.16

4 Οι καταλήξεις ουσιν και ασιν

Στο τρίτο πληθυντικό πρόσωπο (αυτοί, αυτές) τα ρήματα μπορούν να τελειώνουν σε ουσιν και ασιν, εκεί που η κοινή νεοελληνική έχει ουν και αν.

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
υπάρχουσιν	υπάρχουν	they exist
επεράσασιν	πέρασαν	they passed

5 Το άρθρο τες

Μπροστά από θηλυκά ουσιαστικά στον πληθυντικό, όταν είναι αντικείμενο, η κυπριακή λέει «τες» αντί για «τις».

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
τες	τις	the (feminine plural, object form)

6 Το «τα» με τη σημασία «αυτά που»

Το άρθρο «τα» μπορεί να λειτουργεί σαν αναφορική λέξη, δηλαδή σαν λέξη που ενώνει δύο προτάσεις, με τη σημασία «αυτά που».

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
τα	αυτά που	the things that, what

7 Η κατάληξη ίσκω δείχνει διάρκεια

Η κατάληξη ίσκω (η Pavlou τη γράφει isk) δείχνει ατελή όψη, δηλαδή ενέργεια που συνεχίζεται ή επαναλαμβάνεται. Εμφανίζεται μόνο σε ρήματα που περιγράφουν αλλαγή κατάστασης, όπως «μαραίνομαι», «πυκνώνω» ή «πεθαίνω».

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
Ta fcora mara -n -isk -u -sin/-n		Flowers wither

Πηγή: Pavlou, N. (2018). Morphosyntactic Dependencies and Verb Movement in Cypriot Greek. PhD dissertation, University of Chicago., Section 2.2.4 (Aspect), example (46a) and Table 2.26

8 Το embu στις ερωτήσεις

Στις ερωτήσεις με ερωτηματική λέξη μπορεί να προστεθεί το embu, χωρίς να αλλάζει το νόημα. Οι γλωσσολόγοι διαφωνούν για το τι ακριβώς είναι: κάποιοι το θεωρούν παγιωμένο σύνδεσμο και άλλοι συντομευμένη πρόταση έμφασης.

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
Pcos embu emilisen?		Who talked?

Πηγή: Pavlou, N. (2010). MBU! On wh-objects and true adjuncts of Cypriot Greek. Modern Greek Dialects and Linguistic Theory 4(1), pp. 156 to 178., p. 156, example (1a); analysis summarised on pp. 156 and 173

9 Το inda σημαίνει «τι» και «γιατί»

Η λέξη inda (είντα) καλύπτει και το «τι» και το «γιατί». Συχνά ακολουθείται από τη σύντομη λέξη mbu.

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
Inda mbu efaes?		What did you eat?
Inda (mbu) me thoris?		Why are you looking at me?

Πηγή: Pavlou, N. (2010). MBU! On wh-objects and true adjuncts of Cypriot Greek. Modern Greek Dialects and Linguistic Theory 4(1), pp. 156 to 178., pp. 157 to 161; examples (5a) p. 157 and (14) p. 160

10 Άρνηση: εν και μεν

Η άρνηση «δεν» προφέρεται εν και το «μην» προφέρεται μεν.

Κυπριακά	Κοινή νεοελληνική	Αγγλικά
[en]	δεν	not
[men]	μην	don't

Πηγή: Tsakona, V. (2006). Η κυπριακή διάλεκτος. Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας., Section 2, Γλωσσική περιγραφή της διαλέκτου, subsection α. Φωνητική-φωνολογία